Η άγρια ζωή, όπως η (Μαρσιάνικη) καφέ αρκούδα, μπορεί να επιστρέψει αν της δώσουμε χώρο και λάβουμε μέτρα για να συνυπάρχουμε μαζί της. Υποστηρίζουμε τη συνύπαρξη βοηθώντας τις κοινότητες να εφαρμόσουν προληπτικά μέτρα. Τα κατάλληλα μέτρα μπορούν να μειώσουν τις συγκρούσεις και, κατά συνέπεια, να αυξήσουν την ανοχή προς τις αρκούδες, ανοίγοντας τον δρόμο για την αύξηση του πληθυσμού και της εξάπλωσής τους.
Μέτρα προστασίας κτηνοτροφίας
Μειώνοντας τις συγκρούσεις μεταξύ άγριας ζωής και γεωργικών δραστηριοτήτων, οι άνθρωποι γίνονται πιο δεκτικοί στην παρουσία της άγριας ζωής. Τα μέτρα προστασίας που υποστηρίζονται από το LIFE Bear-Smart Corridors περιλαμβάνουν: ηλεκτροφόρες περιφράξεις, μεταλλικές πόρτες ανθεκτικές στις αρκούδες και κοτέτσια προστατευμένα από αρκούδες.
Οι ηλεκτροφόρες περιφράξεις αποτελούν αποτελεσματικό μέτρο για την αποτροπή εισόδου των αρκούδων σε περιφραγμένους χώρους, λαχανόκηπους ή μελισσοκομεία. Αν μια αρκούδα προσπαθήσει να εισέλθει, δέχεται ένα ηλεκτρικό σοκ αρκετά ισχυρό ώστε να την απομακρύνει χωρίς να τη βλάψει, ενισχύοντας την αποτρεπτική λειτουργία της περίφραξης.
Για την ενίσχυση της εφαρμογής αυτής της πρακτικής, οι αγρότες που ωφελούνται από τα μέτρα συμμετέχουν ενεργά στην εγκατάσταση και συντήρησή τους στο πλαίσιο εκπαιδευτικών εργαστηρίων.
Τοποθέτηση ανθεκτικών στις αρκούδες κάδων απορριμμάτων
Οι αρκούδες είναι παμφάγα και ευκαιριακά ζώα και προσελκύονται από σκουπίδια και άλλες εύκολα προσβάσιμες πηγές τροφής. Αυτό μπορεί να τις οδηγήσει σε κατοικημένες περιοχές, προκαλώντας συγκρούσεις. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο σε οικισμούς όπου δεν υπάρχει συλλογή απορριμμάτων από πόρτα σε πόρτα.
Μια απλή αλλά αποτελεσματική λύση είναι η χρήση ανθεκτικών κάδων απορριμμάτων, στους οποίους τα ζώα δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση, αποτρέποντας έτσι την προσέγγισή τους και τη συνήθεια στην ανθρώπινη παρουσία. Η δράση αυτή συνδέεται στενά με προγράμματα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την προώθηση υπεύθυνων συμπεριφορών.
Mario Cipollone
Αύξηση της διαθεσιμότητας τροφής μέσω κλαδέματος δέντρων
Στα Απέννινα, η εγκατάλειψη της γεωργίας έχει οδηγήσει σε εξάπλωση της θαμνώδους βλάστησης σε πρώην αγροτικά τοπία. Παρότι αυτό είναι συχνά θετικό για τη φύση, οι εγκαταλελειμμένοι οπωρώνες και οι συστάδες καρποφόρων θάμνων αποτελούν κρίσιμες πηγές τροφής για τις αρκούδες πριν τον χειμέριο λίθαργο.
Καθώς η βλάστηση καλύπτει αυτές τις περιοχές, η παραγωγή καρπών μειώνεται και οι αρκούδες ενδέχεται να αναζητήσουν τροφή σε λιγότερο κατάλληλες περιοχές, προκαλώντας συγκρούσεις. Η απομάκρυνση της υπερβολικής βλάστησης και το κλάδεμα των οπωρώνων αποκαθιστούν τις φυσικές πηγές τροφής, βελτιώνοντας τη συνύπαρξη. Επιπλέον, η αποκατάσταση των οπωρώνων ενισχύει την πολιτιστική κληρονομιά του τοπίου και τη συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων.
Ασφάλιση πηγαδιών και υδάτινων εγκαταστάσεων
Μη ασφαλισμένα πηγάδια ή δεξαμενές νερού σε δασικές περιοχές αποτελούν παγκόσμια απειλή για την άγρια ζωή. Σε Ιταλία και Ελλάδα έχουν καταγραφεί περιπτώσεις εγκλωβισμένων ή πνιγμένων αρκούδων.
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν κατασκευή ραμπών (από γαλβανισμένο χάλυβα, σκυρόδεμα ή πέτρα), τοποθέτηση μεταλλικών καλυμμάτων και περίφραξη, με προτεραιότητα στις ράμπες για την ασφαλή πρόσβαση στο νερό από μεγάλα ζώα.
Γεωχωρικός πίνακας δεδομένων για δράσεις συνύπαρξης – Ιταλία
Η παρακολούθηση της ανάπτυξης των Κοινοτήτων «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα και της αποτελεσματικότητας των μέτρων συνύπαρξης αποτελεί βασικό στοιχείο για την υποστήριξη της ανάκαμψης του πληθυσμού της (Μαρσιάνικης) καφέ αρκούδας τόσο στην Ιταλία όσο και στην Ελλάδα. Σε όλο το τοπίο καταγράφονται πιθανές και πραγματικές απειλές για την κατάσταση διατήρησης της αρκούδας και την τοπική επέκταση της εξάπλωσής της, καθώς και δεδομένα σχετικά με τη θέση και τον αριθμό των μέτρων συνύπαρξης που έχουν εφαρμοστεί.
Ο παρακάτω πίνακας παρέχει εικόνα αυτών των δεδομένων και των τρεχουσών δράσεων. Σημειώνεται ότι, παρόλο που καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για τη συλλογή όλων των απαραίτητων πληροφοριών, η συλλογή δεδομένων στο πεδίο μπορεί να επηρεάζεται από την προσβασιμότητα, τους διαθέσιμους πόρους ή άλλους εξωτερικούς παράγοντες. Επομένως, η απουσία δεδομένων εντός ή εκτός προστατευόμενων περιοχών ή οικολογικών διαδρόμων δεν υποδηλώνει απαραίτητα έλλειψη τροφής, απειλών ή εφαρμοσμένων δράσεων.
Ομάδες Άμεσης Επέμβασης Αρκούδας
Στην Ελλάδα και την Ιταλία, οι τοπικοί εταίροι επιδιώκουν τη δημιουργία Ομάδων Άμεσης Επέμβασης για την Αρκούδα (ΟΑΕ). Οι ομάδες αυτές αποτελούνται από άτομα με σημαντική επιστημονική ή τεχνική εξειδίκευση (όπως βιολόγους, κτηνιάτρους ή ειδικούς πεδίου) ή εκπαιδευμένους εθελοντές, που μπορούν να ανταποκριθούν άμεσα σε περιστατικά σύγκρουσης ανθρώπου–αρκούδας και να συμβάλουν στη διαχείριση και επίλυσή τους.
Λόγω του ρόλου τους στην ανταπόκριση και παρακολούθηση τέτοιων περιστατικών, οι ΟΑΕ συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση της καταλληλότητας του ενδιαιτήματος, στην ενίσχυση της κοινωνικής αποδοχής της αρκούδας και στην παρακολούθηση της προόδου του έργου.
Κιτ πρώτων βοηθειών για δηλητηριασμένα δολώματα σε δημόσιους φορείς και αγρότες
Η χρήση Σκύλων Φύλαξης Κοπαδιών αποτελεί την πιο διαδεδομένη, μη επεμβατική και οικονομικά προσιτή μέθοδο προστασίας του ζωικού κεφαλαίου από επιθέσεις άγριας ζωής. Ωστόσο, στην Ελλάδα, όπου η παράνομη χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων εφαρμόζεται συχνά ως μέσο εξόντωσης μεγάλων σαρκοφάγων, οι σκύλοι αυτοί βρίσκονται διαρκώς σε κίνδυνο, με σημαντικές οικονομικές απώλειες για τους κτηνοτρόφους.
Για την αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών, θα αναπτυχθούν και θα διανεμηθούν κιτ πρώτων βοηθειών ενάντια στα δηλητηριασμένα δολώματα στην Ελλάδα. Τα κιτ θα περιλαμβάνουν τα απαραίτητα κτηνιατρικά φάρμακα και αναλώσιμα, καθώς και στοιχεία επικοινωνίας για τη μεταφορά των ζώων σε κτηνιατρικές δομές. Πριν από τη διανομή, οι τοπικοί ενδιαφερόμενοι θα συμμετέχουν σε σύντομο εκπαιδευτικό σεμινάριο σχετικά με τα συμπτώματα δηλητηρίασης, τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας και τη σωστή χρήση του κιτ.
Γεωχωρικός πίνακας δεδομένων για δράσεις συνύπαρξης – Ελλάδα
Ο παρακάτω πίνακας παρέχει εικόνα των δεδομένων παρακολούθησης και των δράσεων συνύπαρξης που υλοποιούνται στην Ελλάδα. Παρότι οι εταίροι σε Ελλάδα και Ιταλία συνεργάζονται για την εφαρμογή του μοντέλου της Κοινότητας «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα, η ανάπτυξη των κοινοτήτων και τα μέτρα συνύπαρξης εξαρτώνται από το τοπικό πλαίσιο. Αυτό σημαίνει ότι, στο πλαίσιο του LIFE Bear-Smart Corridors, εφαρμόζονται διαφορετικά μέτρα και συλλέγονται διαφορετικά δεδομένα σε σχέση με την ιταλική περίπτωση. Επιπλέον, οι εμπλεκόμενες οργανώσεις ενδέχεται να υλοποιούν και άλλες δράσεις συνύπαρξης εκτός του πεδίου του έργου.
Όπως και στην Ιταλία, η συλλογή δεδομένων μπορεί να επηρεάζεται από περιορισμούς όπως η προσβασιμότητα και οι διαθέσιμοι πόροι. Επομένως, η απουσία δεδομένων δεν υποδηλώνει απαραίτητα απουσία απειλών ή δράσεων.