C1. Ανάπτυξη και λειτουργία των Κοινοτήτων «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα

Η δράση αυτή προβλέπει τη δημιουργία 16 Κοινοτήτων «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα (Bear-Smart Communities -BSC) στην Ιταλία και 2 στην Ελλάδα, οι οποίες θα θεσμοθετηθούν μέσω συμφωνιών με τις τοπικές δημοτικές αρχές. Μια Κοινότητα «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα είναι μια κοινότητα πρακτικής που στοχεύει στη βελτίωση της συνύπαρξης με τις αρκούδες. Τα μέλη των BSC περιλαμβάνουν κατοίκους, αγρότες, καθώς και δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, που συνεργάζονται για την ανάπτυξη και εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών με στόχο τη μείωση των συγκρούσεων ανθρώπου–αρκούδας.

Απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση με τη συμμετοχή όλων των μελών της κοινότητας, ώστε τα μέτρα να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε περιοχής. Σε γενικές γραμμές προβλέπονται τα εξής:

1. Εκπόνηση αξιολόγησης κινδύνων που σχετίζονται με την αρκούδα – εντοπισμός κρίσιμων σημείων αλληλεπίδρασης ανθρώπου–αρκούδας και απειλών.

2. Κατάρτιση πρωτοκόλλου διαχείρισης συγκρούσεων ανθρώπου–αρκούδας και αναγνώριση των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης για κάθε BSC.

3. Αναθεώρηση των τοπικών σχεδίων και διαδικασιών λήψης αποφάσεων ώστε να ευθυγραμμίζονται με το σχέδιο διαχείρισης συγκρούσεων.

4. Υλοποίηση αποτελεσματικού προγράμματος συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών σε όλους τους τομείς της κοινότητας.

5. Ανάπτυξη και διατήρηση αποτελεσματικού συστήματος διαχείρισης απορριμμάτων ανθεκτικού στις αρκούδες.

6. Εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών “Bear Smart” που αποτρέπουν την πρόσβαση των αρκούδων σε ανθρωπογενείς πηγές τροφής.

C2. Τροποποίηση δεξαμενών νερού που ενδέχεται να αποτελούν κίνδυνο για τις αρκούδες

Μη ασφαλισμένα πηγάδια ή δεξαμενές νερού (για άρδευση ή πυρόσβεση) σε δασικές περιοχές αποτελούν παγκόσμια απειλή για την άγρια ζωή. Την τελευταία δεκαετία έχουν καταγραφεί σε Ιταλία και Ελλάδα αρκετά περιστατικά εγκλωβισμένων καφέ αρκούδων, συχνά με θανατηφόρα κατάληξη.

Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν: κατασκευή ραμπών, τοποθέτηση μεταλλικών καλυμμάτων και περίφραξη γύρω από τα πηγάδια, με προτίμηση στις ράμπες ώστε να εξασφαλίζεται ασφαλής πρόσβαση στο νερό για μεγάλα ζώα όπως οι αρκούδες.

C3. Βελτίωση ενδιαιτήματος

Η εγκατάλειψη της γεωργίας έχει οδηγήσει σε σταδιακή εξάπλωση θαμνώδους και δασικής βλάστησης σε πρώην αγροτικά τοπία. Παρότι αυτό συχνά ευνοεί τη βιοποικιλότητα, οι εγκαταλελειμμένοι οπωρώνες και οι συστάδες καρποφόρων θάμνων αποτελούν σημαντικές πηγές τροφής για τις αρκούδες πριν τη χειμερία νάρκη. Καθώς η βλάστηση καλύπτει αυτές τις περιοχές, η διαθεσιμότητα τροφής μειώνεται και οι αρκούδες ενδέχεται να στραφούν προς οικισμούς. Η απομάκρυνση της υπερβολικής βλάστησης αποκαθιστά τις φυσικές πηγές τροφής και μειώνει τις συγκρούσεις.

C4. Παροχή δομών πρόληψης ζημιών σε 500 κτηνοτροφικές μονάδες, μελίσσια και κοτέτσια

Μειώνοντας τις συγκρούσεις μεταξύ άγριας ζωής και αγροτικών δραστηριοτήτων, περιορίζονται και οι πράξεις αντεκδίκησης. Ακόμη σημαντικότερο, ενισχύεται η αποδοχή της συνύπαρξης με άγρια ζώα, όπως τα μεγάλα θηλαστικά. Η δράση αυτή στοχεύει στην προστασία τουλάχιστον 500 κτηνοτροφικών μονάδων μέσω εγκατάστασης κοτετσιών ανθεκτικών στις αρκούδες, ηλεκτροφόρων περιφράξεων ή μεταλλικών πυλών, με στόχο τη μείωση των ζημιών και των συνακόλουθων συγκρούσεων. Για τη διασφάλιση της εφαρμογής αυτής της πρακτικής, οι αγρότες θα συμμετέχουν ενεργά στην εγκατάσταση και συντήρηση των μέτρων στο πλαίσιο εκπαιδευτικών εργαστηρίων ενίσχυσης ικανοτήτων.

C5. Μείωση της πρόσβασης των αρκούδων σε οργανικά απορρίμματα

Οι αρκούδες είναι παμφάγα οπορτουνιστικά ζώα και προσελκύονται από απορρίμματα και άλλες εύκολα διαθέσιμες πηγές τροφής. Αυτό τις φέρνει κοντά σε κατοικημένες περιοχές, προκαλώντας συγκρούσεις. Η δράση στοχεύει στη μείωση της διαθεσιμότητας οργανικών αποβλήτων κοντά σε οικισμούς, μέσω εγκατάστασης κάδων απορριμμάτων ανθεκτικών στις αρκούδες. Παράλληλα, μειώνεται η πιθανότητα οι αρκούδες να εξοικειωθούν με την ανθρώπινη παρουσία. Οι ενέργειες αυτές συνδέονται στενά με προγράμματα εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης, ώστε να ενθαρρύνεται η υπεύθυνη συμπεριφορά και να αποφεύγεται η έκθεση τροφών που μπορεί να προσελκύσουν αρκούδες (π.χ. τροφή κατοικίδιων ή οργανικά απορρίμματα).

C6. Εκπαιδευτικά εργαστήρια ενίσχυσης ικανοτήτων για δημόσιους φορείς, πάρκα, αγρότες, κυνηγούς και άλλους φορείς διατήρησης

Για την ενίσχυση της συνύπαρξης ανθρώπου–αρκούδας, επιδιώκεται η δημιουργία και ενδυνάμωση θετικών σχέσεων μεταξύ των τοπικών ενδιαφερόμενων μερών και των δράσεων διατήρησης της καφέ αρκούδας. Μέσω της υλοποίησης εργαστηρίων, η δράση στοχεύει στην ενεργή συμμετοχή συγκεκριμένων ομάδων στην ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών για τη βελτίωση της συνύπαρξης. Τα εργαστήρια έχουν σχεδιαστεί ώστε να ενισχύουν την ανταλλαγή γνώσεων και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες να νιώσουν μέρος της διαδικασίας των Κοινοτήτων «Έξυπνης» Συνύπαρξης με την Αρκούδα και να συμβάλλουν ενεργά στις δράσεις τους.

C7. Παραγωγή και διανομή 400 κιτ πρώτων βοηθειών για δηλητηριάσεις σε δημόσιους φορείς και αγρότες

Η χρήση Σκύλων Φύλαξης Κοπαδιών αποτελεί μια μη επεμβατική και οικονομικά προσιτή μέθοδο προστασίας της κτηνοτροφίας από επιθέσεις άγριας ζωής. Ωστόσο, στην Ελλάδα, όπου χρησιμοποιούνται παράνομα δηλητηριασμένα δολώματα ως μέσο εξόντωσης μεγάλων σαρκοφάγων, οι σκύλοι αυτοί βρίσκονται διαρκώς σε κίνδυνο, με συνέπεια σημαντικές οικονομικές απώλειες για τους αγρότες.

Η δράση αυτή, που υλοποιείται στην Ελλάδα, στοχεύει στη μείωση της θνησιμότητας των Σκύλων Φύλαξης από κατανάλωση δηλητηριασμένων δολωμάτων. Για τον σκοπό αυτό θα δημιουργηθούν και θα διανεμηθούν κιτ πρώτων βοηθειών για δηλητηριάσεις σε κτηνοτρόφους και κυνηγούς, τα οποία θα περιλαμβάνουν τα απαραίτητα κτηνιατρικά φάρμακα, αναλώσιμα και εξοπλισμό βιοασφάλειας.

C8. Δημιουργία και λειτουργία ομάδων άμεσης επέμβασης για τη διαχείριση συγκρούσεων ανθρώπου–αρκούδας

Η δράση αυτή προβλέπει τη σύσταση Ομάδων Άμεσης Επέμβασης Αρκούδας (BIU) σε τοπικό επίπεδο. Οι ομάδες αυτές θα είναι έτοιμες να ανταποκριθούν άμεσα σε περιστατικά αλληλεπίδρασης ανθρώπου–αρκούδας, αξιοποιώντας επιστημονική και τεχνική γνώση για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των συγκρούσεων.
Η λειτουργία τους θα συμβάλει στη βελτίωση της συνδεσιμότητας των οικολογικών διαδρόμων, ενισχύοντας την κοινωνική αποδοχή και διευκολύνοντας τη διασπορά των αρκούδων στο τοπίο.

Παραδοτέα:

• C8. Bear Intervention Unit Protocol (GR)